Danh mục
De mục
Dịch vụ

Thống kê truy cập
Tổng truy cập 10.654.472
Lượt truy cập hiện tại 50
Tìm kiếm
Đăng nhập hệ thống
Người dùng:
Mật khẩu:
Trưng cầu ý kiến
Bạn đánh giá website này như thế nào?


Liên kết website
Đặc điểm sốt rét tiểu huyết cầu tố
Ngày cập nhật 17/04/2012
Ảnh minh họa

Sốt rét tiểu huyết cầu tố là một thể bệnh sốt rét nặng do bị nhiễm chủng loại ký sinh trùng sốt rét Plasmodium falciparum gây nên. Bệnh thường gặp tại vùng sốt rét lưu hành nặng, trên bệnh nhân sốt rét dai dẳng, bệnh hay tái đi tái lại và được điều trị thất thường.

Bệnh sốt rét tiểu huyết cầu tố có đặc điểm với tình trạng huyết tán dột ngột, dữ dội; gây thiếu máu cấp tính, vàng da-niêm mạc và tiểu ra huyết cầu tố. Nếu không được phát hiện kịp thời, điều trị khẩn cấp sẽ có nguy cơ dẫn đến suy thận cấp gây tử vong cao.
Bệnh khởi phát như thế nào?
Bệnh thường khởi phát đột ngột với 3 triệu chứng cơ bản là sốt, nôn và đi tiểu có nước tiểu màu đen.
- Người bệnh có triệu chứng lên cơn rét run rồi bị sốt cao. Sốt có thể vượt quá 39-40oC kèm theo nhức đầu, mệt mỏi, đau ngang thắt lưng, dọc cột xương sống; có khi bị đau nhẹ ở vùng hạ sườn. Trong một số trường hợp có thể thấy xảy ra 2-3 cơn trong ngày.
- Tiếp theo đó, bệnh nhân bị nôn nhiều lần, dịch nôn có vị đắng, màu xanh vàng; có khi nôn khan.
- Người bệnh có triệu chứng mót tiểu, đi tiểu nhiều lần; có khi thấy cảm giác nóng, buốt niệu đạo; nước tiểu ít dần, có màu nước cà phê đặc hoặc bồ quân chín.
Da và niêm mạc của bệnh nhân có dấu hiệu nhợt nhạt nhanh chóng; người bệnh có cảm giác hoảng hốt, lo lắng, bứt rứt, trăn trở trên giường; có thể vật vã do tình trạng thiếu oxygen cấp tính.
Giai đoạn khởi phát thường xảy ra trong thời gian ngắn, có thể nửa ngày hoặc một ngày.
Hội chứng và triệu chứng khi đã phát bệnh
Sau giai đoạn khởi phát, bệnh chuyển sang giai đoạn toàn phát với 4 hội chứng và triệu chứng như bệnh nhân tiếp tục bị sốt, nôn; vàng da tán huyết; đi tiểu ra huyết cầu tố và có biểu hiện thiếu máu, thiếu oxygen cấp diễn.
- Bệnh nhân tiếp tục sốt, rét run hoặc sốt dao động. Cứ mỗi cơn sốt, rét run kéo dài thường đi kèm với cơn huyết tán. Triệu chứng sốt giảm dần từ ngày thứ 2 nhưng thường có thể kéo dài đến 3-4 ngày; ít khi tới 6-7 ngày. Người bệnh vẫn tiếp tục nôn ra dịch dạ dày và dịch mật màu xanh vàng kèm theo đau vùng thượng vị hoặc có thể nôn khan, vã nhiều mồ hôi. Triệu chứng nôn nhiều và vã nhiều mồ hôi nhanh chóng dẫn bệnh nhân đến tình trạng mất nước và chất điện giải. Người bệnh rất khát nước, môi khô, mắt trũng, hốc hác, gầy sút nhanh. Ngoài ra vẫn còn triệu chứng đau ngang thắt lưng, hạ sườn; gan, lách bị sưng to, đau tức.
- Triệu chứng vàng da và niêm mạc của bệnh nhân xuất hiện từ cuối ngày đầu, thường khoảng vài giờ sau khi khởi phát bệnh và tăng nhanh. Sau mỗi cơn sốt, rét; triệu chứng vàng da lại tăng và trở thành màu vàng đậm, cuối cùng là màu xanh thẫm khi tình trạng huyết tán tiếp diễn và kéo dài. Cũng có những trường hợp vàng da không rõ khi có tình trạng huyết tán nhẹ hoặc do da của bệnh nhân có màu nâu khó nhận biết.
- Trong nước tiểu của người bệnh có huyết cầu tố. Lúc đầu nước tiểu thường có màu đỏ tươi rồi nhanh chóng chuyển thành màu nâu đen như màu nước cà phê đặc hoặc nước vối đặc do oxyhemoglobine biến thành methemoglobine. Nước tiểu để lắng lâu hoặc quay ly tâm thấy chia thành 2 lớp, lớp trên là nước tiểu màu đen, lớp cặn ở dưới màu nâu xám gồm huyết cầu tố, trụ tế bào biểu mô, trụ hạt và trụ trong. Từ ngày thứ hai và thứ ba trở đi, bệnh nhân thường đi tiểu ít dần, lúc đầu do mất nước qua chất nôn, vã mồ hôi, sốt, không ăn uống được gây giảm thể tích máu lưu chuyển; về sau bị suy thận thực thể do hoại tử cấp tính các ống thận. Giữa hai cơn huyết tán, nước tiểu có thể có màu bớt nâu đen; màu nước tiểu nhạt dần và nếu thoát qua được tình trạng suy thận cấp sẽ có khả năng có nhiều nước tiểu trở lại với nước tiểu màu vàng trong. Thời gian tiểu huyết cầu tố ngắn khoảng vài giờ, trung bình khoảng từ 3-4 ngày; hiếm khi kéo dài đến 7-10 ngày.
- Hội chứng thiếu máu, thiếu oxygen cấp diễn cũng xảy ra. Tình hình thiếu máu càng tăng trong thời kỳ toàn phát, rõ nét nhất vào khoảng ngày thư hai đến thứ tư. Ở một số trường hợp nặng có thể kéo dài nhiều ngày hơn. Do đó bệnh nhân có những triệu chứng thiếu máu, thiếu oxygen cấp diễn như da-niêm mạc màu xanh nhợt, hoa mắt, chóng mặt, choáng váng, mạch nhanh, huyết áp dao động có khi tăng nhẹ vài ngày đầu. Người bệnh thở gấp, đôi khi bị tức ngực, bứt rứt, luôn luôn trăn trở trên giường; có vẻ lo âu, hoảng hốt. Thời gian xảy ra hội chứng này kéo dài khoảng từ 4-7 ngày.
Diễn biến bệnh lý
Trong các trường hợp diễn biến tốt, bệnh nhân dứt cơn sốt nhanh, cơn huyết tán chỉ xảy ra khoảng từ 1-2 lần rồi ngừng. Lượng nước tiểu không giảm, màu nước tiểu giảm dần, trở về trạng thái bình thường từ ngày thứ 6 đến ngày thứ 10. Huyết cầu tố và sắc tố mật như bilirubin và urobilinogen giảm, triệu chứng vàng da giảm dần song song với giảm bilirubin máu; hồng cầu tăng, urê máu cũng dần dần trở về bình thường. Qua trình phục hồi những tổn thương mất khoảng 1 tháng.
Trong các trường hợp diễn biến xấu, bệnh nhân có các cơn huyết tán tái diễn hàng ngày vào lúc xảy ra cơn sốt. Triệu chứng vàng da càng lúc càng đậm màu, hồng cầu càng tụt, nước tiểu tiếp tục có màu nâu đen. Lượng nước tiểu giảm đi nhanh chóng từ tình trạng thiểu niệu với ≤ 400 ml/24 giờ chuyển sang vô niệu < 100 ml/24 giờ; thậm chí có những ngày bị vô niệu hoàn toàn. Chỉ số urê máu tăng cao, bệnh nhân chuyển sang tình trạng suy thận thực thể. Chỉ số kali máu cũng tăng, triệu chứng nhiễm toan chuyển hóa xuất hiện. Ý thức bệnh nhân u ám, thậm chí bị hôn mê; cũng có trường hợp suy tuần hoàn cấp tính, suy gan cấp tính hoặc chuyển hóa sang hội chứng não cấp tính do thiếu oxygen não.
Biến chứng trầm trọng
Rối loạn và tổn thương cơ bản nhất của sốt rét tiểu huyết cầu tố là gây nên tình trạng huyết tán cấp diễn dẫn tới thiếu oxygen ở các phủ tạng như thận, não, gan, tim. Biến chứng trầm trọng thường gặp là suy thận cấp tính; trụy tim mạch, suy tuần hoàn; rối loạn ý thức, có hội chững não cấp tính và biến chứng ở gan, mật.
Sốt rét tiểu huyết cầu tố đã được xác định là một thể bệnh sốt rét nặng, ác tính với nhiều biến chứng trầm trọng có thể xảy ra gây hậu quả tử vong. Vì vậy, khi đối diện với các trường hợp bệnh nhân sốt rét bị nhiễm chủng loại ký sinh trùng Plasmodium falciparum tại các vùng sốt rét lưu hành nặng, có tình trạng sốt rét dai dẳng, bệnh hay tái đi tái lại nhiều lần và không được điều trị đúng nguyên tắc, đúng phác đồ...phải cần chú ý đến các đặc điểm lâm sàng của sốt rét tiểu huyết cầu tố để phát hiện, chẩn đoán bệnh sớm; điều trị khẩn cấp kịp thời nhằm chủ động khống chế nguy cơ dẫn đến tử vong.

TTƯT.BS. Nguyễn Võ Hinh

Các tin khác
Xem tin theo ngày